डोनाल्ड ट्रम्प यांची ‘वशीकरण’ खेळी

डोनाल्ड ट्रम्प यांची ‘वशीकरण’ खेळी
डोनाल्ड ट्रम्प यांची ‘वशीकरण’ खेळी

ट्रम्प यांचे राजकारण?

अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प दोन्ही कोरियांतील सीमारेषा ओलांडून उत्तर कोरियाच्या हद्दीत वीस पावले चालून गेले आणि त्या भूमीवर पदार्पण करणारा पहिला अमेरिकी अध्यक्ष म्हणून इतिहास रचला गेला. मात्र, दोन शिखर परिषदांनंतर उत्तर कोरियासोबतच्या चर्चेत काहीही ठोस हाती लागले नसल्यानेच ट्रम्प यांनी ही खेळी खेळण्याचे मानले जाते. 

मुत्सद्देगिरीपेक्षा नाट्यपूर्ण कृती आणि वक्तव्यांवर भर देणारे अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प गेल्या आठवड्यात (जून ३०) दोन्ही कोरियांतील सीमारेषा ओलांडून माध्यमांच्या प्रकाशझोतात उत्तर कोरियाच्या हद्दीत वीस पावले चालून गेले आणि त्या भूमीवर पदार्पण करणारा पहिला अमेरिकी अध्यक्ष म्हणून इतिहास रचला गेला. स्वागतासाठी सज्ज व स्मितहास्य करणाऱ्या हुकुमशहा किम जोंग उनचा हात धरून ट्रम्प त्याला सीमेवरील निशस्त्र विभागात(डिमिलिटराइज्ड झोन) घेऊन आले. ट्रम्प यांनी उत्स्फूर्तपणे घेतलेल्या या भेटीअंती उत्तर कोरियाच्या आण्विक निःशस्त्रीकरणविषयक ठप्प झालेल्या वाटाघाटी पुन्हा सुरू करण्याचे जाहीर झाले. ट्रम्प यांनी किमला व्हाइट हाउस भेटीचे मैत्रीपूर्ण निमंत्रणही दिले. 

ट्रम्प यांचे राजकारण विसंवादाने भरलेले आहे. आपल्या अध्यक्षपदाच्या कारकिर्दीच्या पूर्वार्धात, अमेरिका उत्तर कोरियाच्या अण्वस्त्र प्रक्षेपणास्त्र पल्ल्यात आल्यावर किमला तो देश भस्मसात करण्याची धमकी ट्रम्प यांनी दिली होती. त्यानंतर त्यांनी यू टर्न घेत किमचे गुणगान करून शांततेचा राग आळवण्यास सुरुवात केली. ट्रम्प यांच्या पुढाकाराने उत्तर कोरिया अण्वस्त्रमुक्त करण्याच्या उद्दिष्टाने गेल्या वर्षभरात सिंगापूर व व्हिएतनाममधील हनोई येथे दोन शिखर परिषदा झाल्या. मात्र, त्या फोल ठरल्या. जपानमध्ये नुकत्याच झालेल्या जी २० राष्ट्रांच्या बैठकीनंतर दक्षिण कोरियाला जाताना ट्विट करून अचानक ट्रम्प यांनी उत्तर कोरिया सीमेवर किम बरोबरची भेट ठरवली आणि आपले धक्कातंत्र पुन्हा एकदा जगापुढे आणले. 

१९५०-५३च्या संहारक कोरियन युद्धात अमेरिका दक्षिण कोरियाच्या बाजूने कम्युनिस्ट उत्तर कोरियाबरोबर लढली. तेव्हापासून आजपर्यंत केवळ शस्त्रसंधी अस्तित्वात आहे. मात्र, दोन देशांत अद्याप तांत्रिकदृष्ट्या युद्धविराम झालेला नाही. उत्तर कोरियामध्ये किमची घराणेशाही आणि हुकुमशाही ही मानवाधिकारांची पायमल्ली व विरोधकांचा छळ करण्यासाठी कुप्रसिद्ध आहे. त्याच्या जोडीला जागतिक शांततेस धोकादायक असा अण्वस्त्र विकासाचा कार्यक्रम त्या देशाने अव्याहत चालू ठेवला आहे. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या अगोदरच्या सर्व अमेरिकी अध्यक्षांनी त्या राजवटीबरोबर वाटाघाटी नाकारून तिच्यावर आर्थिक निर्बंध लागू केले होते. 

ट्रम्प यांनी आर्थिक निर्बंध कायम ठेवून आण्विक निशस्त्रीकरणासाठी किमला चुचकारून वश करण्याची भूमिका सध्या घेतली आहे. सौदी अरेबियाचा सध्याचा सत्ताधीश युवराज महंमद बिन सलमान हादेखील मानवाधिकारांचे राजरोस उल्लंघन करणारा आहे. पत्रकार खाशोग्गी याच्या खुनामागील सूत्रधार असल्याचा त्याच्यावर आरोप आहे. परंतु, ट्रम्प यांनी त्याला क्लीन चीट दिली, तसेच सौदी अरेबियाला अब्जावधी डॉलरचा शस्त्रास्त्रांचा पुरवठा सुरूच ठेवला. 

ट्रम्प जगातील सर्वांत बलाढ्य लोकशाहीचे प्रमुख असले, तरी त्यांचे एकंदरीत जगातील एकाधिकारशाही चालविणाऱ्या आणि विरोधकांची गळचेपी करणाऱ्या सत्ताधाऱ्यांबरोबर अधिक जमते. रशियाचे सर्वेसर्वा व्लादिमीर पुतीन यांचेबरोबर असलेले त्यांचे आश्चर्यकारक सख्य हे एक उदाहरण. अमेरिकी मूल्यव्यवस्थेशी तडजोड करून ट्रम्प यांनी किमबरोबर चर्चा सुरू केली, तरी अद्याप त्यातून काहीही निष्पन्न झालेले नाही. उत्तर कोरियावरील कडक आर्थिक निर्बंध प्रथम हटविल्याशिवाय किम अण्वस्त्रे नष्ट करण्यासंदर्भात कोणतेही पाऊल उचलेल, अशी शक्यता सध्या तरी नाही. तर निःशस्त्रीकरण केल्याशिवाय निर्बंध उठविले जाणार नाहीत ही अमेरिकी सरकारची भूमिकाही कायम आहे. 

ट्रम्प यांनी उत्तर व दक्षिण कोरिया सीमारेषेवरील आपल्या अवचित राजनैतिक 'पदक्षेपा'ला शिखर परिषद हे विशेषण लावलेले नाही. याचे कारण या भेटीत काही ठोस घडण्याची शक्यता नव्हती. पहिल्या दोन परिषदांत सर्व आर्जवानंतरही किमला आण्विक निशस्त्रीकरणासाठी राजी करता आले नाही. त्यानंतर पुढील चर्चेची शक्यता धूसर होऊ लागली. त्यामुळे ट्रम्प यांच्यावर टीका होऊ लागली. या टीकेची धार बोथट करण्यासाठी ट्रम्प यांनी हा नाटकीय निर्णय घेतला. ट्रम्प यांच्या राजकारणाचा विचार करताना ते पूर्वी टीव्हीवर रिअॅलिटी शो करीत असत हे विसरून चालणार नाही. 

या वर्षी फेब्रुवारीत झालेल्या हनोई परिषदेत किमने अण्वस्त्रांची निर्मिती थांबविण्याबद्दल, तसेच सध्या असलेली अण्वस्त्रे नष्ट करण्याबाबत कोणत्याही ठोस कृतीचे आश्वासन दिले नव्हते. त्यामुळे रागावलेले ट्रम्प बोलणी अर्धवट सोडून निघून गेले आणि या दोन दिवसांच्या बैठकीची दीड दिवसांत वासलात लागली होती. त्यानंतर उत्तर कोरियाने आण्विक चाचण्या केल्या नसल्या, तरी अमेरिकी गुप्तहेर संस्थांच्या अंदाजानुसार त्या देशाकडे आजमितीस सुमारे ३० ते ६० अण्वस्त्रांचा साठ आहे, तसेच किम तो नष्ट करण्याची शक्यता नाही. या दरम्यान किमने सदिच्छादर्शक निर्णय घेऊन ६६ वर्षांपूर्वीच्या कोरियन युद्धात मारल्या गेलेल्या काही अमेरिकी सैनिकांचे मृतदेहांचे अवशेष मायदेशी परत पाठविले. याशिवाय हेरगिरीच्या आरोपाखाली ताब्यात घेतलेल्या काही अमेरिकी नागरिकांची सुटका केली. या गोष्टींचा मूळ अण्वस्त्र निःशस्त्रीकरणाशी संबंध नसला, तरी घरघुती राजकारणात ट्रम्प यांनी त्याचे बरेच भांडवल केले. किमबरोबर सुधारलेल्या संबंधांमुळे भविष्यात आण्विक करारदेखील शक्य होईल, तसेच अगोदरच्या कोणत्याही अध्यक्षांना जे जमले नाही ते आपण साध्य करून दाखवू, असा दावादेखील त्यांनी केला. तसे झाल्यास आपण नोबेल शांतता पारितोषिकासाठी पात्र ठरू, असे अप्रत्यक्षरित्या त्यांनी सूचितही केले आहे. 

कोरियन सीमारेषेवरील ट्रम्प यांच्या नाट्यपूर्ण खेळीतून काय साध्य झाले हे अद्याप स्पष्ट झाले नसले, तरी त्याची एक सकारात्मक बाजूही आहे. ट्रम्प पुढील अध्यक्षपदाची निवडणूक पुन्हा लढविणार आहेत. किमबरोबरची चर्चा पुढे चालू राहिली आणि यशस्वी झाली, तर ते निश्चितच त्यांना निवडणुकीत लाभदायक होईल. त्यातील राजकीय स्वार्थाची बाजू सोडली, तरी द्वीपकल्पातील व जागतिक शांततेसाठी अण्वस्त्रमुक्त उत्तर कोरिया ही गरज आहे. किमबरोबरच्या वाटाघाटी हा एक जुगार आहे आणि ट्रम्प तो जाणून बुजून खेळत आहेत. किमची चीनबरोबर असलेली नाळ तोडणे हादेखील या राजकारणाचा हेतू आहे. 

अपयशी ठरलेल्या हनोई परिषदेनंतर ट्रम्प म्हणाले होते की, 'संपूर्ण अण्वस्त्रमुक्तीची बांधिलकी न देता, उत्तर कोरियावरील सर्व जागतिक आर्थिक निर्बंध उठविले जावे ही मागणी मला मान्य नसल्याने मी बोलणी थांबविण्याचा निर्णय घेतला. हा मैत्रीपूर्ण सभात्याग होता.' किमच्या आण्विक सौदेबाजीत निर्बंध दूर करण्याच्या बदल्यात उत्तर कोरियातील योंगब्योंग येथील मुख्य आण्विक युरेनियम प्रक्रिया प्रकल्प नष्ट करण्याचा प्रस्ताव होता. परंतु, या व्यतिरिक्त त्या देशाकडे अण्वस्त्र कार्यक्रम चालू ठेवण्यासाठी सुमारे १८ तत्सम प्रकल्प असल्याची माहिती उपलब्ध आहे. त्यामुळे किम आपले पत्ते अत्यंत शिताफीने खेळत असल्याचे स्पष्ट आहे. 

आंतरराष्ट्रीय अण्वस्त्र निरीक्षकांकडून पडताळून खात्री करता येईल असा उत्तर कोरियाचा संपूर्ण अण्वस्त्रमुक्तीचा पारदर्शक कार्यक्रम असावा, ही अमेरिकेची मुख्य मागणी आहे. मात्र, किमसोबतच्या दोन्ही शिखर परिषदांत ही मागणी अधांतरीच राहिली. ट्रम्प शांततेची कबुतरे कोरियन आकाशात उडवीत अण्वस्त्र साठ्याच्या भांडवलावर जगास वेठीस धरणाऱ्या किमला राजमान्यता देत तिसऱ्यांदा भेटले. अमेरिकेत डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या पुढील वर्षाच्या अध्यक्षपदाच्या निवडणुकीसाठी उभ्या असलेल्या सर्व इच्छुकांनी या मुद्द्यावरून ट्रम्प यांच्यावर टीका केली आहे. परंतु, यदाकदाचित ट्रम्प यांचा किमवरील 'वशीकरण' मंत्र लागू पडला आणि उत्तर कोरियाच्या आर्थिक पुनरुज्जीवनासाठी किम अण्वस्त्रत्यागाला राजी झाला, तर तो ट्रम्प यांचा 'डील मेकर' म्हणून निर्विवाद विजय असेल हे निश्चित. 

What do you think?

Earn & Learn

विद्यार्थीमित्रानो, स्पर्धा परीक्षेची तयारी करताना, अभ्यास करण्यासाठीची प्रेरणा व त्यासोबत आर्थिक पाठबळ या दोन्ही गोष्टी गरजेच्या आहेत. प्रेरणा, नैतिक आधार हा तर आम्ही VISION प्लॅटफॉर्मच्या lectures मधून तर देतच आहोत. राहिला प्रश्न आर्थिक पाठबळ देण्याचा तर त्यासाठीच आम्ही "कमवा व शिका" योजना सुरु केली आहे. हि फक्त योजना नसून गरीब होतकरू विद्यार्थ्यांची जीवन वाहिनी आहे. कमवा व शिका योजनेबद्दल जास्तीत जास्त प्रचार करा म्हणजे जे महाराष्ट्र बेरोजगारी मुक्त करण्याचे स्वप्न आम्ही साकारत आहोत त्याला पाठबळ मिळेल, कारण हो, स्वप्न पूर्ण होतात...!!

Read More »